Wat is een systemische vraag?
Kijken voorbij het individu naar patronen en onderlinge relaties
Een systemische vraag is een vraag die niet alleen kijkt naar het individu, maar naar het geheel van het systeem waar iemand onderdeel van is. Denk aan een team, organisatie, familie of samenwerkingsverband. In plaats van te focussen op wat zichtbaar en meetbaar is, richt een systemische vraag zich op onderliggende patronen, relaties en dynamieken.
Systemische vragen worden veel gebruikt in coaching en trainingen. Het geeft inzicht in wat er werkelijk speelt onder de oppervlakte. Dit gebeurt door gerichte vragen en regelmatig worden ook verschillende vormen van opstellingen ingezet.
Wat maakt een vraag systemisch?
Een systemische vraag:
- nodigt uit tot reflectie op het geheel, niet alleen op het individu of de plek waar het probleem zich voordoet
- maakt onzichtbare loyaliteiten, posities en balansvraagstukken zichtbaar die leiden tot patronen en dynamieken
- geeft inzicht welke beweging helpend is in (vastgelopen) situaties
In plaats van “Waarom lukt het jou niet?” vraagt een systemische coach bijvoorbeeld: “Wat kan binnen de organisatie in stand blijven als dit probleem niet opgelost wordt?”
De basis: systemische principes
Systemisch werken is gebaseerd op een aantal vaste principes die voortkomen uit de systemische wet. Deze principes helpen om te begrijpen waarom bepaalde patronen zich blijven herhalen in teams en organisaties.
Binnen systemisch werk wordt vaak gewerkt met vier kernprincipes, ook wel samengevat of bekend als BOBb:
- Binding
- Ordening
- Balans
- Bestemming
Systemische vragen raken altijd één of meerdere van deze principes.
1. Binding – iedereen hoort erbij
Het principe binding gaat ervan uit dat alles en iedereen die verbonden is met het systeem recht heeft op een plek en niet achteloos vergeten wordt. Dat geldt voor huidige medewerkers, maar ook voor oud-collega’s, eerdere leiders, successen en mislukkingen.
Wanneer mensen, gebeurtenissen of resultaten worden buitengesloten of genegeerd, raakt het systeem verstoord. Dit kan zich uiten in terugkerende problemen, weerstand of spanningen.
Een systemische vraag rondom binding kan bijvoorbeeld zijn:
- Wie of wat wordt hier (nog) niet gezien?
- Wie hoort er eigenlijk bij dit vraagstuk?
2. Ordening – de juiste plek op het juiste moment
Systemen hebben een natuurlijke ordening en verstoringen hierin kunnen leiden tot problemen. Deze ordening gaat over verantwoordelijkheden, hiërarchie en timing. Wanneer de ordening niet helder is of wordt omgedraaid, kan er onveiligheid of verwarring ontstaan.
Hierbij kun je denken aan situaties waarin een medewerker verantwoordelijkheid draagt die eigenlijk het management hoort, of waarin nieuwe ideeën of initiatieven geen ruimte krijgen omdat oude structuren blijven domineren.
Systemische vragen bij ordening zijn bijvoorbeeld:
- Welke plekken zijn hier helder, en waar is nog onduidelijkheid? Is goede vraag, alternatief: Bij wie hoort dit vraagstuk?
- Welke ordening wordt hier gehanteerd? Ten koste van wat?
3. Balans – evenwichtige uitwisseling tussen geven en nemen
Het principe balans draait om een gezonde uitwisseling tussen geven en nemen. In vitale systemen is die uitwisseling dynamisch en ook wederkerig.
Wanneer de balans langdurig verstoord is, bijvoorbeeld doordat sommige mensen structureel te veel geven en anderen vooral nemen, ontstaan er spanningen. Binnen organisaties kan dit leiden tot conflicten, vermoeidheid, burn-out of een hoog verloop.
Systemische vragen over balans kunnen zijn:
- Welk potentieel is nog onbenut?
- Wat raken we kwijt als we dit doel behalen? En wat krijgen we ervoor terug?
Systemische vragen hebben altijd betrekking op één van deze drie principes: binding, ordening en balans.
Waarom zijn systemische vragen zo waardevol?
Systemische vragen werken verdiepend en reflectief. Ze verleggen de focus van probleemdenken naar inzicht en samenhang en bieden ruimte voor het “onzichtbare”. Er ontstaat meer draagvlak voor nieuwe perspectieven en duurzame oplossingen. Er ontstaat meer vertrouwen bij het nemen van stappen.
Of je nu professional, leidinggevende of (team)coach bent: systemische vragen helpen je om verder te kijken dan wat zichtbaar is. Van de bovenstroom naar de onderstroom!
Meer leren over systemisch werken?
Wil je systemisch werken begrijpen én toepassen in de praktijk? In september start onze Leergang systemisch leiderschap. In deze opleiding leer je hoe je vanuit systemisch perspectief je team helpt te doorgronden wat hen succesvol maakt en waar (terugkerende) valkuilen schuilen.
Daarnaast verschijnt binnenkort het Werkboek Systemische Organisatietransitie. In dit werkboek doorloop je gedurende een jaar aan de hand van variërende werkthema’s verschillende opdrachten en werkvormen, aangevuld met reflectievragen en praktische tips. Het helpt je om op een fundamenteel andere manier leiding te geven aan complexe vraagstukken en organisatieverandering. Lees hier meer over het werkboek.
